Τούμπα

Προσωπική μου άποψη είναι ότι επικρατέστερος μεταξύ των δύο χώρων είναι αυτός της Τούμπας, που κατέχει μία εκτεταμένη τραπεζοειδή έκταση με άφθονη επιφανειακή κεραμική κλασικών χρόνων. Πρόσφατες παραδόσεις χάλκινων κοσμημάτων επεκτείνουν τα πρωιμότερα όρια της ζωής του οικισμού με αξιοσημείωτη αρχαϊκή φάση.

Στην Τούμπα Παιονίας ανασκάφηκαν μετά τη σύλησή τους από αρχαιοκάπηλους, ένας Μακεδονικός τάφος και ένας τύμβος που κάλυπτε κιβωτιόσχημο τάφο του 4ου - αρχών 3ου αιώνα π.Χ. Ο τύπος, το υλικό κατασκευής και τα υπολείμματα των κτερισμάτων αποδεικνύουν ότι οι ιδιοκτήτες τους ανήκαν στην κοινωνική τάξη των εταίρων. Η τάξη αυτή συνήθιζε να κατασκευάζει τους οικογενειακούς της τάφους στον τύπο του Μακεδονικού ή του κιβωτιόσχημου μεγάλων διαστάσεων με έγχρωμα κονιάματα, σε ιδιόκτητα αγροκτήματα, πάνω σε οδικούς άξονες που συνέδεαν μεταξύ τους τις πόλεις. Μετά τον ενταφιασμό ή την καύση του νεκρού - το θέμα αποτελούσε επιλογή της οικογένειας και των οικονομικών δυνατοτήτων της - ύψωνε πάνω από το ταφικό μνημείο τύμβο, για να αποτελεί “σήμα ες αεί”. Στην περίπτωση της Τούμπας Παιονίας βρίσκονται πάνω στον οδικό άξονα που συνέδεε την άγνωστη πόλη της Τούμπας με εκείνη της Ευρωπού. Την κατεύθυνση του οδικού άξονα σηματοδοτεί και επιβεβαιώνει ο τρίτος ταφικός τύμβος της περιοχής που πάνω του, τον περασμένο αιώνα, κτίσθηκε το καμπαναριό του χωριού.

Η σύληση του Μακεδονικού τάφου ήταν ολοκληρωτική και αγνοούμε εντελώς το περιεχόμενό του. Οι αυτόπτες μάρτυρες, κάτοικοι της περιοχής, μετά τον εντοπισμό του τάφου, αφηγούνται ακόμη την εντύπωσή τους από όσα κτερίσματα είχαν απομείνει στον ανοιχτό τάφο και διαλύονταν στην επαφή τους με τον ατμοσφαιρικό αέρα.

Ο μικρότερος τύμβος κάλυπτε έναν καλοκατασκευασμένο μεγάλο κιβωτιόσχημο τάφο με κονιάματα. Από τα κτερίσματά του ελάχιστα διασώθηκαν. Ανάμεσά τους όστρακα από αγγεία, οστέινα τμήματα ανθρώπινων μελών από τις διακοσμητικές παραστάσεις της κλίνης του νεκρού και ένα μικρό χρυσό έλασμα με το όνομα “Βόττακος”. Το όνομα ανήκει στο νεκρό του τάφου. Η ετυμολογία του ονόματος είναι ίσως ενδεικτική της προέλευσης των περιουσιακών στοιχείων του. Η ρίζα βοτα- ή βοτ- σχετίζεται με την εκτροφή ζώων. Πρόκειται πιθανόν για πλούσιο γαιοκτήμονα που είχε στην κατοχή του αγέλες βοοειδών και αιγοπροβάτων.

Από την ανασκαφή του τύμβου προέκυψαν στοιχεία για την ταφική διαδικασία και τις κατασκευαστικές φάσεις της επιχωμάτωσής του. Πάνω από τον τάφο και μετά από επιχωμάτωση ενός περίπου μέτρου από τις καλυπτήριες, βρέθηκε τραπεζοειδής κατασκευή με υπολείμματα από το επιτάφιο δείπνο στη μνήμη του νεκρού. Μία δεύτερη τελετή εναγισμού ακολούθησε την προηγούμενη μετά από εργασίες επιχωμάτωσης περίπου άλλου ενός μέτρου. Αποκαλύφθηκε ερυθρόμορφη πελίκη με διάτρητο πυθμένα, ανάποδα τοποθετημένη σε μία επίπεδη στρώση από βότσαλα, τμήμα χάλκινου επίχρυσου στεφανιού και ένα κακοδιατηρημένο χάλκινο νόμισμα. Η πελίκη είχε παράσταση στην κύρια όψη της ένα αγαπημένο θέμα της εικονογραφίας της εποχής: όρθια αμαζόνα να μάχεται εναντίον γρύπα, και στην πίσω πλευρά τρεις ιματιοφόρους νέους. Οι τάφοι της άρχουσας τάξης του 4ου αιώνα π.Χ., με το διαπιστωμένο από τα ευρήματα αρχαϊκών χρόνων πολιτιστικό παρελθόν του χώρου, επιτρέπουν το εύλογο ερώτημα μήπως πρέπει να τοποθετήσουμε εδώ τη Γορτυνία. Σε μία τέτοια περίπτωση, στη θέση Δρέβενο, έχουμε έναν άλλο οικισμό μικρότερων διαστάσεων, ίσως μία άλλη, σύγχρονη με τη Γορτυνία, πόλη ή κώμη.

Απόσπασμα από το βιβλίο της αρχαιολόγου Θωμαής Σαββοπούλου Αρχαιολογική Περιήγηση στο Νομό Κιλκίς, από τα προϊστορικά μέχρι τα παλαιοχριστιανικά χρόνια, το οποίο εκδόθηκε από τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Κιλκίς το 1998.